実は、◯◯と関係があるのですよ。それに思いついて出来たのです。」
どうしても解けないでいた問題を先に解いた人から言われ、それだったら、自分の方が経験が豊富だし、知識があるし、「俺にもできたはずなのに…」と悔しい思いをすることがある。アイデアにしても、「このぐらいのアイデアだったら、自分が考えついてもおかしくないのに」と思うことは結構、多いものである。
記憶力には、覚える力と引き出す力の二つがある。いくら覚えても、それを引き出せなければ役に立たない。しかし、覚えていないものは引き出しようがない。つまり、その両方を鍛えないと、記憶力は生きてこないのである。
（中略）
コンピュータは一人の人が覚えきれない、そもそも普通なら出会うこともない膨大な情報を記憶しており、われわれはそれを検索エンジンによって、検索し引き出せる。しかし、人がある問題解決をしている時は、そうしてコンピュータ引き出した知識が、短期間にせよ自分の頭の中に、それまで持っていた知識とともに記憶構成されなければ役に立たない。
コンピュータがいくら豊富な知識を内蔵して（注1）いても、人間自身がそうして検索した知識を、覚え、関連付け、再び引き出すという訓練をしていなければ、宝のもち腐れである（注2）。
では、どうしたら、そういう関連して引き出せる記憶とすることができるか？
記憶力を鍛えるいろいろな本が書かれているが、残念ながら、私には特効薬があるとは思えない。
が、まず、覚える時に、理解して覚えることである。理解して覚えたことは正しく出てくる。例えば、問題を解くときでも、「あ、これは昨年解いた問題と似た問題だ」と気がついてすらすら解けることがある。しかし、昨年解いた問題をしっかりを理解していないと、関係がわからないために脳の中で連結する（注3）ことができないのだ。うろ覚え（注4）ではどこかに穴ができて、後で活用することができない。
次に、どんなことを読んだり聞いたりしても、自分の知っていること、経験したこととの関連を思い浮かべることだ。いつも、「もしそうなら」とその役立ち方について想像を膨らませながら新しい知識を覚えることである。それが知識への感受性（注5）を高める。
記憶をアイデアや創造という問題解決に生かすためには、一つ一つを覚える時に、「わかった」と「もしそうなら」からスタートすることであろうか。
（金出武雄『素人のように考え、玄人として実行するー問題解決のメタ技術』による）
（注1）内蔵する：その中に持っている
（注2）宝の持ち腐れである：せっかくいいものでも無駄になってしまう。
（注3）連結する：結びつける
（注4）うろ覚え：はっきりと覚えていないこと
（注5）感受性：物を感じ取る力
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Thực ra, nó có liên quan đến ◯◯ đấy. Chính nhờ nghĩ ra mối liên hệ đó mà tôi làm được.”
Khi nghe một người đã giải được trước mình một bài toán mà mình mãi không thể giải nói như vậy, đôi khi ta cảm thấy rất tiếc nuối và nghĩ: nếu thế thì mình có nhiều kinh nghiệm hơn, lại có kiến thức, “Lẽ ra mình cũng phải làm được chứ…” Với ý tưởng cũng vậy, khá nhiều khi người ta nghĩ: “Nếu chỉ là một ý tưởng cỡ này thì mình nghĩ ra cũng chẳng có gì lạ.”
Trí nhớ có hai khả năng: khả năng ghi nhớ và khả năng lấy thông tin ra. Dù nhớ được bao nhiêu đi nữa, nếu không thể lấy nó ra thì cũng chẳng có ích gì. Tuy nhiên, thứ chưa từng ghi nhớ thì cũng không thể nào lấy ra được. Nói cách khác, nếu không rèn luyện cả hai khả năng ấy thì trí nhớ sẽ không phát huy tác dụng.
(Lược)
Máy tính lưu trữ một lượng thông tin khổng lồ mà một người không thể nhớ hết, thậm chí bình thường còn chẳng bao giờ có cơ hội bắt gặp, và chúng ta có thể tìm kiếm rồi lấy thông tin ấy ra thông qua công cụ tìm kiếm. Tuy nhiên, khi một người đang giải quyết một vấn đề, kiến thức lấy ra từ máy tính theo cách đó phải được hình thành trong trí nhớ của chính người ấy, dù chỉ trong thời gian ngắn, cùng với những kiến thức họ đã có từ trước; nếu không thì nó sẽ chẳng giúp ích được gì.
Dù máy tính có chứa lượng kiến thức phong phú đến đâu, nếu bản thân con người không rèn luyện việc ghi nhớ, liên hệ và lấy lại những kiến thức đã tìm kiếm theo cách đó thì tất cả cũng chỉ là kho báu bị bỏ phí.（注1）（注2）
Vậy phải làm thế nào để tạo nên một trí nhớ có thể lấy thông tin ra thông qua những mối liên hệ như vậy?
Có rất nhiều sách viết về cách rèn luyện trí nhớ, nhưng đáng tiếc là tôi không nghĩ có một phương thuốc đặc hiệu nào.
Tuy nhiên, điều đầu tiên là khi ghi nhớ một thứ gì đó, hãy hiểu nó rồi mới ghi nhớ. Những gì được ghi nhớ sau khi đã hiểu sẽ được lấy ra một cách chính xác. Chẳng hạn, ngay cả khi giải bài, có lúc ta nhận ra “À, bài này giống bài mình đã giải năm ngoái” rồi giải được một cách trôi chảy. Nhưng nếu không hiểu thật chắc bài toán đã giải năm ngoái thì vì không nhận ra được mối liên hệ, não sẽ không thể kết nối hai bài với nhau.（注3） Nếu chỉ nhớ lờ mờ thì sẽ có chỗ bị khuyết, khiến sau này không thể vận dụng được.（注4）
Tiếp theo, bất kể đọc hay nghe điều gì, hãy nghĩ đến mối liên hệ giữa điều đó với những gì mình đã biết hoặc đã trải nghiệm. Hãy luôn ghi nhớ kiến thức mới trong khi mở rộng trí tưởng tượng về cách nó có thể hữu ích bằng câu hỏi: “Nếu vậy thì sao?” Điều đó làm tăng khả năng nhạy bén đối với kiến thức.（注5）
Để vận dụng trí nhớ vào việc giải quyết vấn đề dưới hình thức ý tưởng và sáng tạo, có lẽ mỗi khi ghi nhớ một điều, ta nên bắt đầu từ “Tôi hiểu rồi” và “Nếu vậy thì sao?”
(Theo Kanade Takeo, “Suy nghĩ như người không chuyên, thực hiện như chuyên gia — Siêu kỹ thuật giải quyết vấn đề”)
(Chú thích 1) naizou suru: chứa sẵn bên trong
(Chú thích 2) takara no mochigusare de aru: dù có thứ tốt quý giá nhưng cuối cùng lại để lãng phí
(Chú thích 3) renketsu suru: kết nối, liên kết
(Chú thích 4) urooboe: không nhớ rõ
(Chú thích 5) kanjusei: khả năng cảm nhận sự vật
Bình luận