小説家で自作解説をする人がたまにいる。ぼくは『ちょっとな．．．．．．．』と思う。なぜそんなに思うのかと言うと、一つは『ぼくの自由に読ませてよ』と言いたいからだ。もう一つは自作解説ができるほど言いたいことがはっきりしているなら、なにも小説などという回りくどい（注1）表現形式をとる必要はなかったではないかと思うからだ、はじめから評論を書けばよかったのだ。
小説は言葉を使ってこの世界に似せたイメージを作る表現形式である、世界はそれ自身では主張を持たないから、ぼくたちは小説を『自由』に解釈でくる。それが小説を読む楽しみだ。ところが、評論はそうではない。古典的名著ともなれば評論でもさまざまな解釈が競われるこどがあるが、ふつうは評論の主張ははっきりしている。『自由』に解釈すれば『誤読』となることが多い。
では、ぼくたちはなぜ評論を読むのかと言えば、それは自分の知らないことやわからないことを、知りたいしわかりたいからだ。それが知的な虚栄心（注2）というもので、これがなくなったら精神的な『老人』である。精神的な『若者』は、友人が本を読んだと聞けば、たとえ自分が読んでない本であっても『読んだよ』と答えるものだ。そして、あわてふためいて（注3）本屋さんが図書館に行って、わかってもわからなくても一晩でそれを読んで、翌日には涼しい顔をして『そう言えば、あれはたいした本じゃないね』なんて言ってみるものだ、そんなふうにして、ぼくたちは教養を身につける。
ぼくは『教養』という言葉を二つの意味でとらえている。一つは知識の量で、これは多ければ多いほどいい。しかし、これは少し古風な教養のとらえ方である、現代ではあまりに多くの情報があふれているからとても追いつけない。その上に過去のことまで知っていなければならないとしたら大変だ。もちろんそのための努力は大切だが、限りがある。そこで二つめの教養の意味が必要だと考えている。それは、物事を考えるための座標軸（注4）をできるだけたくさん持つことだ。『たくさん』とは言っても、ぼくたちの思考方法にはその時代ごとに流行があるから、これは無限というわけではない。ぼくは、その時代に必要な思考方法を身につけることを第二の教養、そして現代の教養と呼んでおきたい。この現代の教養を身につけるために評論を読むのである。
（石原千秋『未来形の読書術』による）
（注1）回りくどい：直接的でなくわかりにくい
（注2）虚栄心：実際以上によく見せたいと思う心
（注3）あわてふためいて：とてもあわてて
（注4）座標軸：ここでは、基準
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Thỉnh thoảng có những tiểu thuyết gia tự mình giải thích tác phẩm của chính mình. Tôi thường nghĩ: “Hơi... khó nói nhỉ...” Có hai lý do khiến tôi nghĩ như vậy; một là vì tôi muốn nói: “Hãy để tôi được tự do đọc theo cách của mình.” Lý do còn lại là nếu điều tác giả muốn nói rõ ràng đến mức có thể tự giải thích tác phẩm, thì ngay từ đầu đâu cần phải chọn hình thức biểu đạt vòng vo như tiểu thuyết; viết một bài bình luận ngay từ đầu có phải hơn không.（注1）
Tiểu thuyết là một hình thức biểu đạt dùng ngôn từ để tạo ra một hình ảnh giống với thế giới này; bản thân thế giới không mang một chủ trương nào, vì vậy chúng ta có thể “tự do” diễn giải tiểu thuyết. Đó chính là niềm vui của việc đọc tiểu thuyết. Nhưng với các bài bình luận thì không như vậy. Nếu là những kiệt tác kinh điển thì ngay cả bài bình luận cũng có khi xuất hiện nhiều cách diễn giải cạnh tranh với nhau, nhưng thông thường chủ trương của một bài bình luận là rõ ràng. Nếu “tự do” diễn giải thì nhiều khi sẽ thành “đọc sai”.
Vậy tại sao chúng ta đọc các bài bình luận? Đó là vì chúng ta muốn biết những điều mình chưa biết và muốn hiểu những điều mình chưa hiểu. Đó chính là thứ gọi là lòng hư vinh về trí tuệ; nếu mất đi điều này thì về tinh thần, ta đã trở thành một “người già”.（注2） Một “người trẻ” về tinh thần, khi nghe bạn mình nói đã đọc một cuốn sách, thì dù bản thân chưa đọc cũng sẽ đáp: “Tớ đọc rồi.” Rồi người đó cuống cuồng chạy đến hiệu sách hoặc thư viện, dù hiểu hay không cũng đọc hết cuốn sách trong một đêm, để hôm sau có thể làm vẻ thản nhiên mà nói: “Nói mới nhớ, cuốn đó cũng chẳng có gì ghê gớm nhỉ”; chính bằng cách như vậy mà chúng ta tích lũy được vốn văn hóa.（注3）
Tôi hiểu từ “giáo dưỡng” theo hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất là lượng kiến thức, và về điều này thì càng nhiều càng tốt. Tuy nhiên, đây là cách nhìn hơi cổ về giáo dưỡng; trong thời hiện đại, thông tin tràn ngập quá nhiều nên ta hoàn toàn không thể theo kịp. Nếu ngoài ra còn phải biết cả những chuyện trong quá khứ thì lại càng vất vả. Tất nhiên, nỗ lực vì điều đó là quan trọng, nhưng khả năng của chúng ta có giới hạn. Vì thế tôi cho rằng cần có một ý nghĩa thứ hai của giáo dưỡng. Đó là có càng nhiều “trục tọa độ”, tức những tiêu chuẩn để suy nghĩ về sự vật, càng tốt.（注4） Dù nói là “nhiều”, phương pháp tư duy của chúng ta mỗi thời đại lại có những xu hướng riêng, nên con số ấy không phải là vô hạn. Tôi muốn gọi việc tiếp thu những phương pháp tư duy cần thiết cho thời đại mình đang sống là loại giáo dưỡng thứ hai, cũng tức là giáo dưỡng của thời hiện đại. Chính để có được loại giáo dưỡng hiện đại này mà chúng ta đọc các bài bình luận.
(Theo Ishihara Chiaki, 『未来形の読書術』)
(Chú thích 1) Vòng vo: không trực tiếp và khó hiểu
(Chú thích 2) Lòng hư vinh: tâm lý muốn làm cho bản thân trông tốt hơn thực tế
(Chú thích 3) Cuống cuồng: vô cùng vội vã và hoảng hốt
(Chú thích 4) Trục tọa độ: ở đây là tiêu chuẩn
Bình luận