我が身が生涯に望み、知りうることは、世界中を旅行しようと、何をしようと、小さい。あきれるくらい小さいのだが、この小ささに耐えていかなければ、学問はただの大風呂敷（注1）になる。言葉の風呂敷はいくらでも広げられるから、そうやっているうちに自分は世界的に考えている、そのなかに世界のすべてを包める、①そんな錯覚に捕らえられる。木でいい家を建てる大工とか、米や野菜を立派に育てる農夫とかは、そういうことにはならない。世界的に木を削ったり、世界標準の稲を育てたりはできないから、彼らはみな、自分の仕事において賢明である。我が身ひとつの能力でできることを知り抜いている。学問をすること、書物に学ぶことは、ほんとうは②これと少しも変わりはない。なぜなら、そうしたことはみな、我が身ひとつが天地の間でしっかりと生きることだからだ。
人は世界的にものを考えることなどはできない。それは錯覚であり、空想であり、愚かな思い上がりである。ただし、天地に向かって我が身を開いていることならできる。我が身ひとつでものを考え、ものを作っているほどの人間なら、それがどういう意味合いのことかは、もちろん知っている。人は誰でも自分の気質を背負って生まれる。学問する人にとって、この気質は、農夫に与えられる土壌のようなものである。土壌は天地に開かれていなければ、ひからびて（注2）不毛になる。
与えられたこの土を耕し、水を引き、苗を植える。苗がみずから育つのを、毎日助ける。苗とともに、自分のなかで何かが育つのを感じながら。学問や思想もまた、人の気質に植えられた苗のように育つしかないのではないか。子供は、勉強して自分の気質という土を耕し、水を引き、もらった苗を、書物の言葉を植えるのである。それは、子供自身が何とかやってみるほかはなく、そうやってこそ、子供は学ばれる書物とともに育つことができる。子供が勉強をするのは、自分の気質という土壌から、やがて実る精神の作物を育てるためである。「教養」とは、元来この作物を指して言うのであって、物識り（注3）たちの大風呂敷を指して言うのではない。
（前田英樹『独学の精神』による）
（注1）大風呂敷：実際より大きく見せたり言ったりすること
（注2）ひからびて：乾ききって
（注3）物識り：物事をよく知っている人
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Những điều một con người có thể mong muốn và biết được trong suốt cuộc đời mình, dù có đi khắp thế giới hay làm bất cứ điều gì, vẫn vô cùng nhỏ bé. Nó nhỏ bé đến mức đáng kinh ngạc, nhưng nếu không chịu đựng được sự nhỏ bé ấy, học vấn sẽ chỉ trở thành những lời khoa trương.（注1） Vì chiếc khăn ngôn từ có thể trải rộng bao nhiêu cũng được, nên cứ tiếp tục như thế, ta sẽ bị cuốn vào ①ảo tưởng rằng mình đang suy nghĩ trên quy mô toàn thế giới và có thể gói trọn mọi thứ trên thế giới vào trong đó. Những người như thợ mộc xây được nhà gỗ tốt hay nông dân trồng được lúa và rau thật giỏi thì không rơi vào tình trạng như vậy. Bởi không thể bào gỗ theo kiểu “toàn cầu” hay trồng một loại lúa “tiêu chuẩn thế giới”, nên tất cả họ đều sáng suốt trong công việc của mình. Họ hiểu thấu đáo những gì có thể làm bằng chính năng lực của bản thân mình. Việc làm học thuật hay học từ sách vở thực ra ②hoàn toàn không khác điều đó. Bởi vì tất cả những điều ấy đều là việc một con người đơn độc sống vững vàng giữa trời đất.
Con người không thể nào suy nghĩ về sự vật theo quy mô toàn thế giới. Đó là ảo tưởng, là tưởng tượng viển vông, là sự tự phụ ngu ngốc. Tuy nhiên, ta có thể mở rộng bản thân mình hướng về trời đất. Một người đủ sức tự mình suy nghĩ và tạo ra sự vật thì dĩ nhiên hiểu điều đó có ý nghĩa như thế nào. Mỗi người sinh ra đều mang theo khí chất riêng của mình. Đối với người làm học thuật, khí chất này giống như mảnh đất được trao cho một người nông dân. Nếu đất không được mở ra với trời đất, nó sẽ khô cằn và trở nên vô sinh.（注2）
Ta cày mảnh đất đã được trao cho mình, dẫn nước vào và trồng cây giống. Mỗi ngày, ta giúp những cây giống tự mình lớn lên. Và cùng với những cây giống ấy, ta cảm nhận một điều gì đó bên trong mình cũng đang lớn lên. Chẳng phải học vấn và tư tưởng cũng chỉ có thể lớn lên như những cây giống được trồng trong khí chất của một con người hay sao? Trẻ em học tập để cày xới mảnh đất là khí chất của chính mình, dẫn nước vào, rồi trồng những cây giống mình được trao — tức những lời trong sách. Việc đó chỉ có chính đứa trẻ tự mình tìm cách thực hiện, và chính nhờ làm như vậy, đứa trẻ mới có thể trưởng thành cùng với những cuốn sách mà mình học. Trẻ em học là để nuôi lớn mùa màng tinh thần rồi sẽ kết trái từ mảnh đất mang tên khí chất của chính mình. “Giáo dưỡng” vốn dĩ là từ dùng để chỉ mùa màng này, chứ không phải những lời khoa trương của những người biết nhiều.（注3）
(Theo Maeda Hideki, “Tinh thần tự học”)
(Chú thích 1) Khoa trương: làm hoặc nói một điều gì đó lớn hơn thực tế
(Chú thích 2) Khô cằn: khô hoàn toàn
(Chú thích 3) Người biết nhiều: người hiểu biết nhiều về sự vật
Bình luận