理系の文章は明確な目的を持っている場合が多いので、その目的に応じて読者は文章を読む。このため、目的に合致した文章は満足感を読者に与える。たとえば、「東京都の交通渋滞に関する調査報告書」はそれを知りたい人が読み、その内容が過不足なく記述されていれば100点の評価となる。調査内容が不十分であれば評価は下がり、満足感は少なくなる。
しかし、もし著者と読者のあいだで、その文章を媒体として記述されていること以上の事柄が発見できれば、読者にとって最高の満足感となる。言い換えると、読者が新しい知識を発見する喜びを支援する、あるいはそのきっかけとなる文章こそが、100点以上の評価となる。それは著者と読者の①シナジー効果（二つのものから、それらの合計以上のものが生み出される効果）であり、それをもたらすには、著者は常に読者を意識し、読者とともに問題の解決にあたるという姿勢を持つことで文章に磨きがかかる。
いくら仕事や理系の文章だからといって「AはBだ、覚えておけ」という姿勢の文章では読者の満足感は少ない。むしろ、読者は自分の無知を知り、自己嫌悪に陥り、一方、著者への親近感はなくなり、読む気がしなくなる。文章の目的を達成するために大事なことは、読者が最後まで読んでくれることである。いくら素晴らしい内容が書かれていても、読者が読む気のしない文章は目的を果たすことができない。
学生のレポートで、②それが一番よくわかる。なにしろ提出数が多いので、すべてを完全に理解しようとして読むことは不可能である。結局、最初の数行を読んで、あるいは全体を見渡して、読む気が起こるかどうかが評価に大いに影響する。これは、上司に提出する企画書や、コンペ（注1）に応募する提案書などでもまったく同じである。
その意味で、人の読む気を誘う文章であるかどうかは重要である。では、読む気とは何か。それこそがシナジー効果である。
（中略）
読者が自力で新しいことを発見することの支援はなかなか難しい。むしろ、自分の思考過程を深く分析し、読者と一緒に考えようという姿勢を持つことが最も重要である。読者に与える完全な解答はなくても、解答に向かうひたむきな姿勢を示すことができれば良いのだということである。言い換えれば、ごまかしがなく、技巧を弄ばず（注2）、大げさにいえば著者の人生観を示すことで、真実に迫ろうという書き手の気持ちが読者に通じるのである。仕事の文章や理系の文章は、一般にはこういう行間の意味は不要と考えられているが、それでは無味乾燥の（注3）教科書文章となり、人の心に届かない。いくら人の③脳に届いても、心に届かないものは読む気がしなくなり、結局、読者の脳にも届かなくなる。
（三木光範『理系発想の文章術』による）
（注1）コンペ：ここでは、仕事の依頼先を選ぶために企画を競争させるもの
（注2）弄ぶ：ここでは、必要でないのにむやみに使う
（注3）無味乾燥の：味わいがなくてつまらない
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Các bài viết thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật thường có mục đích rõ ràng, vì vậy người đọc sẽ đọc chúng tùy theo mục đích ấy. Vì thế, một bài viết phù hợp với mục đích sẽ đem lại cho người đọc cảm giác thỏa mãn. Chẳng hạn, “Báo cáo khảo sát về tình trạng ùn tắc giao thông ở Tokyo” sẽ được những người muốn biết về vấn đề đó đọc, và nếu nội dung được trình bày đầy đủ, không thừa không thiếu, nó sẽ được đánh giá 100 điểm. Nếu nội dung khảo sát không đầy đủ thì đánh giá sẽ thấp đi và mức độ thỏa mãn cũng giảm.
Tuy nhiên, nếu thông qua bài viết ấy, giữa tác giả và người đọc có thể phát hiện ra những điều vượt ra ngoài những gì được viết trong đó, thì đó sẽ là sự thỏa mãn cao nhất đối với người đọc. Nói cách khác, chính những bài viết giúp người đọc có được niềm vui khám phá kiến thức mới, hoặc tạo cơ hội cho sự khám phá ấy, mới xứng đáng được đánh giá trên 100 điểm. Đó là ① hiệu ứng cộng hưởng giữa tác giả và người đọc (hiệu ứng trong đó hai yếu tố tạo ra một kết quả lớn hơn tổng của riêng chúng); để tạo ra hiệu ứng ấy, tác giả phải luôn ý thức về người đọc và có thái độ cùng người đọc giải quyết vấn đề, nhờ đó bài viết sẽ được trau chuốt hơn.
Dù là văn bản công việc hay văn bản khoa học kỹ thuật đi nữa, một bài viết mang thái độ kiểu “A là B, cứ nhớ lấy” cũng khó đem lại nhiều thỏa mãn cho người đọc. Trái lại, người đọc sẽ nhận ra sự thiếu hiểu biết của mình, rơi vào cảm giác tự chán ghét bản thân; đồng thời họ cũng mất cảm giác gần gũi với tác giả và không còn muốn đọc nữa. Điều quan trọng để một bài viết đạt được mục đích là khiến người đọc đọc đến cuối. Dù nội dung có tuyệt vời đến đâu, một bài viết khiến người đọc không muốn đọc cũng không thể hoàn thành mục đích của mình.
② Điều đó thể hiện rõ nhất ở các báo cáo của sinh viên. Vì số lượng bài nộp quá nhiều nên không thể đọc tất cả với ý định hiểu hoàn toàn từng bài. Rốt cuộc, sau khi đọc vài dòng đầu hoặc nhìn qua toàn bộ bài, việc người chấm có cảm thấy muốn đọc tiếp hay không ảnh hưởng rất lớn đến đánh giá. Điều này hoàn toàn tương tự đối với những bản kế hoạch trình cấp trên hay những đề xuất gửi dự thi trong một cuộc tuyển chọn.（注1）
Theo nghĩa đó, việc một bài viết có khơi gợi được mong muốn đọc ở người khác hay không là rất quan trọng. Vậy, “muốn đọc” là gì? Chính đó là hiệu ứng cộng hưởng.
(Lược)
Việc hỗ trợ người đọc tự mình khám phá điều mới thực ra khá khó khăn. Thay vào đó, điều quan trọng nhất là phân tích sâu quá trình suy nghĩ của chính mình và giữ thái độ muốn cùng người đọc suy nghĩ. Nghĩa là, dù không có một lời giải hoàn chỉnh để trao cho người đọc, chỉ cần có thể cho họ thấy thái độ chân thành, hết lòng hướng tới lời giải là đủ. Nói cách khác, bằng cách không che đậy, không lạm dụng kỹ xảo, và nói hơi quá một chút thì là thể hiện cả quan niệm sống của tác giả, mong muốn tiến gần tới sự thật của người viết sẽ truyền đến người đọc.（注2） Người ta thường cho rằng các văn bản công việc hay khoa học kỹ thuật không cần những ý nghĩa hàm ẩn giữa các dòng như vậy, nhưng nếu thế chúng sẽ trở thành những bài viết kiểu sách giáo khoa khô khan, không chạm được tới lòng người.（注3） Dù có truyền đến ③ bộ não của người đọc đến đâu, nếu không chạm tới trái tim thì họ sẽ không muốn đọc nữa, và cuối cùng nó cũng chẳng thể truyền tới bộ não của họ.
(Theo Miki Mitsunori, “Nghệ thuật viết theo tư duy khoa học kỹ thuật”)
(Chú thích 1) Cuộc tuyển chọn: ở đây là việc cho các phương án cạnh tranh với nhau để lựa chọn bên sẽ được giao công việc
(Chú thích 2) Lạm dụng: ở đây là sử dụng bừa bãi dù không cần thiết
(Chú thích 3) Khô khan: không có sức hấp dẫn và nhàm chán
Bình luận