よく知らない人についてどのようにして印象を受けるのであろうか。アッシュの有名な実験を例にして紹介する。誰彼についての印象というものは、与えられる手がかり(情報)の順序によって影響されることを示している。たとえば、「知的な→勤勉な→衝動的な→批判力のある→頑固な→嫉妬深い」の順番である人物の特徴が伝えられると、多少の欠点はあるが、適応的で有能な人物という印象ができる。一方、これとは逆の順番「嫉妬深い→頑固な……→知的な」では、深刻な問題を抱えた人とみなされる。(中略)最初の手がかりが方向づけをし、後に与えられる手がかりはそれに結びつけて解釈されると考えられる。これを初頭効果という。初めに与えられる手がかりが否定的だと後の肯定的な手がかりも胡散臭くみなされてしまう。世に言われるように、「第一印象が肝心」なのである。
なお、①この効果はすべての人に見られるわけではなく、むしろ、後の手がかりによけい影響を受ける人もあることも指摘されている。あまり創造的でない人、認知の物差しが少ない(見方の次元が少ない)人の場合には、与えられた手がかりを順番に維持しがたく、初めに与えられた手がかりが後に与えられた手がかりによって上書きされてしまい、結果的に初めの手がかりによる印象は薄くなり、②後の手がかりによって印象がつくられやすい(新近効果)。相手が複雑さに強い人かどうかで、伝える情報の順序を操作することによって印象を変えることも可能である。
(海保博之編著『瞬間情報処理の心理学』による)
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Chúng ta hình thành ấn tượng về một người mà mình không biết rõ bằng cách nào? Sau đây xin giới thiệu thí nghiệm nổi tiếng của Asch làm ví dụ. Thí nghiệm này cho thấy ấn tượng của chúng ta về một người bị ảnh hưởng bởi thứ tự của những manh mối, tức thông tin, được cung cấp. Chẳng hạn, nếu đặc điểm của một người được giới thiệu theo thứ tự “thông minh → chăm chỉ → bốc đồng → có khả năng phê phán → bướng bỉnh → hay ghen tị”, người ta sẽ hình thành ấn tượng rằng tuy có một vài khuyết điểm nhưng đó vẫn là một người có khả năng thích nghi và có năng lực. Ngược lại, nếu trình bày theo thứ tự trái ngược, “hay ghen tị → bướng bỉnh → … → thông minh”, thì người đó sẽ bị xem là một người có những vấn đề nghiêm trọng. (Lược đoạn) Người ta cho rằng manh mối được đưa ra đầu tiên sẽ định hướng ấn tượng, còn những manh mối được đưa ra sau đó sẽ được diễn giải trong mối liên hệ với định hướng ấy. Hiện tượng này được gọi là hiệu ứng ban đầu. Nếu manh mối được đưa ra đầu tiên mang tính tiêu cực, thì ngay cả những manh mối tích cực xuất hiện sau đó cũng sẽ bị xem là đáng ngờ. Quả đúng như người ta vẫn nói, “ấn tượng đầu tiên là điều quan trọng nhất”.
Tuy nhiên, người ta cũng chỉ ra rằng hiệu ứng này không xuất hiện ở tất cả mọi người; trái lại, có những người còn chịu ảnh hưởng nhiều hơn bởi các manh mối được đưa ra sau. Với những người không mấy sáng tạo hoặc có ít thước đo nhận thức, tức ít chiều để nhìn nhận sự vật, họ khó duy trì theo đúng thứ tự các manh mối đã được cung cấp; vì vậy, manh mối ban đầu bị những manh mối về sau ghi đè lên, khiến ấn tượng do manh mối ban đầu tạo ra dần mờ đi, và kết quả là ấn tượng dễ được hình thành bởi các manh mối về sau hơn (hiệu ứng gần đây). Tùy vào việc đối phương có phải là người giỏi xử lý sự phức tạp hay không, ta cũng có thể thay đổi ấn tượng của họ bằng cách điều chỉnh thứ tự thông tin được truyền đạt.
(Theo Kaiho Hiroyuki chủ biên, “Tâm lý học xử lý thông tin tức thời”)
Bình luận