大方の予想に反して、科学が飛躍的な成果をもたらす現場では、誰もが実生活のなかで体験する新鮮な驚きや、たわいのない（注1）思いつきの類いがその起点となっている。むしろ、科学の画期的な発明発見ほど、かぎりなく日常的で具体的なものごとがもとになっているのである。（中略）
しかし、日頃の思いつきや驚きと違って、思いついて終わり、驚いただけ、ということにならないところが、ようするに科学の特徴である。思いつきや驚きは、新しい確かな「ものの見方」へのきっかけでしかなく、科学とはそれらをとことん洗練する創意工夫の営みにほかならない。実は創意工夫こそが、歴史上も有数の科学者たちに見られる、かなり一貫した姿勢なのである。
何かに驚いて、それまでは当然だと思っていたことに、少し違った角度から眼差しをむけてみる。それだけではなく、違った角度から見えてきたことを首尾一貫（注2）させ、確かなものにすると、求めても無駄な望みだと決めつけていたことが、あっさりと実現できることに気づく。新鮮な驚き、ささいな思いつき、そしてちょっとした理解の修正をきっかけに、常識とは少し違った「ものの見方」をしたとき、どこか一面化していた常識そのものがより豊かなものにならないか考えてみる。これが科学を本当に発展させた人々に共通した姿勢である。
（瀬戸一夫『科学的思考とは何だろうかーものつくりの視点から』による）
（注1）たわいのない：ここでは、小さな
（注2）首尾一貫させる：始めから終わりまで一貫しているようにする
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Trái với dự đoán của đa số, tại những nơi khoa học tạo ra các thành tựu mang tính đột phá, điểm khởi đầu lại thường là những ngạc nhiên mới mẻ mà ai cũng từng trải nghiệm trong đời sống thực hoặc những ý tưởng nhỏ nhặt chợt nảy ra.（注1） Đúng hơn, những phát minh và khám phá khoa học càng mang tính bước ngoặt thì càng thường bắt nguồn từ những sự vật hết sức đời thường và cụ thể. (Lược)
Tuy nhiên, khác với những ý nghĩ hay sự ngạc nhiên thường ngày, đặc trưng của khoa học chính là ở chỗ nó không dừng lại ở việc “nghĩ ra rồi thôi” hay “chỉ thấy ngạc nhiên”. Những ý tưởng và sự ngạc nhiên chỉ là điểm khởi đầu dẫn tới một “cách nhìn sự vật” mới mẻ và đáng tin cậy; khoa học không gì khác hơn là hoạt động vận dụng óc sáng tạo và sự khéo léo để mài giũa chúng đến tận cùng. Thực ra, chính tinh thần sáng tạo và tìm tòi ấy là thái độ khá nhất quán có thể thấy ở những nhà khoa học xuất sắc nhất trong lịch sử.
Ta ngạc nhiên trước một điều gì đó, rồi thử nhìn từ một góc độ hơi khác vào điều mà cho đến lúc ấy vẫn coi là hiển nhiên. Không chỉ vậy, nếu làm cho những gì nhìn thấy từ góc độ khác ấy trở nên nhất quán và vững chắc, ta sẽ nhận ra rằng điều từng bị cho là một mong muốn vô vọng, có cố theo đuổi cũng vô ích, lại có thể được thực hiện một cách dễ dàng.（注2） Lấy một sự ngạc nhiên mới mẻ, một ý tưởng nhỏ nhặt hay một điều chỉnh rất nhỏ trong cách hiểu làm điểm khởi đầu, khi thử nhìn sự vật theo một “cách nhìn” hơi khác với lẽ thường, ta sẽ tự hỏi liệu chính lẽ thường vốn đã phần nào trở nên phiến diện ấy có thể trở nên phong phú hơn hay không. Đó là thái độ chung của những người đã thực sự làm khoa học phát triển.
(Theo Seto Kazuo, Tư duy khoa học là gì? — Từ góc nhìn của việc chế tạo)
(Chú thích 1) たわいのない: ở đây nghĩa là nhỏ nhặt
(Chú thích 2) 首尾一貫させる: làm cho nhất quán từ đầu đến cuối
Bình luận