本というのは、人間と同じようなものだ。一律の価値によって優劣を決めることはできない。人気者がいるのと同じように、ベストセラーがある。嫌われ者がいるように、誰からも手に取られない本もある。だが、どれもがそれぞれの価値を持っている。それを求めている人の手に求めているときに渡れば、それは良書になる。
それゆえ、私はインターネットの書評サイトなどで、まるで自分を神であるかのように本の優劣を断定しているものには激しい抵抗を感じる。もちろん、書評をするのは悪いことではない。本を批判したりほめたりするのも、もちろん大事なことだ。だが、あくまでもそれは、その人の知識と関心と人柄によっての判断でしかない。つい神の立場でものを言いたくなる気持ちはわからないでもないが、それはあまりに傲慢というものだろう。
私の本も、インターネットの書評サイトでかなり叩かれているものがある。それはそれでやむをえないと思っている。ある程度売れると、それをけなしたがる人間がいるものだ。本をけなすと、自分が著者よりも偉くなったような気がするのだろう。私自身も本を書くようになる前、いや、正直に言うとある程度売れる本を出すようになる前、他人の本をずいぶんけなしたものだ。
ただきわめて心外なのは、ないものねだりをしている評があまりに多いことだ。たとえば、私はある参考書を出している。その趣旨としていることは、「大学の小論文・試験に何とか合格できるだけのレベルの小論文が書けるようにするため、最低限これだけの知識は持っていてほしい」という知識を整理した参考書だ。だから、私はその本の中では、敢えて難しいことは書いていない。ところが、の参考書を酷評する（注）書評がある。そして、その評の中には「この本を読んでも、かろうじて合格するくらいの力しかつかない」と書かれている。
私は、まさしくかろうじて合格するくらいの力をつけるためにその本を書いているのだ。かろうじて合格すれば、その本は最高の良書だろう。私がそのような意味で敢えてカットしたことを取り上げて、それが書かれていないからと批判されても、こちらとしては困ってしまう。
そのような身勝手な書評がなんと多いことか。知識のある人間が入門書を幼稚すぎるとけなし、知識のない人間が専門書をわかりにくいとけなす。しかし、それは単に自分の背丈にあっていない本を求めただけのことに過ぎない。きちんと自分の背丈にあった本を探して買うのが、読者の務めだと、私は思う。
本について語るからには、あらゆる本に愛情を持つべきだと私は考えている。そうしてこそ、本を批判する資格を持つと思うのだ。
（樋口裕一『差がつく読書』による）
（注）酷評する：ひどく厳しい評価を下す
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Sách cũng giống như con người. Không thể dùng một thước đo giá trị duy nhất để phân định sách nào hơn, sách nào kém. Cũng như có những người nổi tiếng, có những cuốn sách bán chạy. Cũng như có những người bị ghét, có những cuốn sách chẳng được ai cầm lên. Nhưng mỗi cuốn đều có giá trị riêng của nó. Nếu một cuốn sách đến được tay người đang cần nó đúng vào lúc họ cần, thì nó sẽ trở thành một cuốn sách hay.
Vì thế, tôi cảm thấy vô cùng phản cảm trước những bài trên các trang đánh giá sách trên Internet cứ như thể người viết là thần thánh mà phán quyết cuốn sách nào hơn, cuốn nào kém. Tất nhiên, việc viết phê bình sách không phải là điều xấu. Việc phê phán hay khen ngợi một cuốn sách đương nhiên cũng rất quan trọng. Nhưng suy cho cùng, đó cũng chỉ là sự đánh giá dựa trên kiến thức, mối quan tâm và tính cách của chính người ấy. Tôi không phải không hiểu cảm giác đôi khi muốn phát ngôn từ vị thế của một vị thần, nhưng làm thế có lẽ là quá ngạo mạn.
Trong số sách của tôi cũng có những cuốn bị chỉ trích khá nặng nề trên các trang đánh giá sách trên Internet. Tôi nghĩ chuyện đó thì cũng đành chịu. Khi một cuốn sách bán được đến một mức nào đó, sẽ có những người muốn chê bai nó. Có lẽ khi chê một cuốn sách, người ta có cảm giác như mình trở nên giỏi giang hơn cả tác giả. Bản thân tôi, trước khi bắt đầu viết sách — không, nói thật ra là trước khi bắt đầu xuất bản những cuốn sách bán được tương đối khá — cũng từng chê bai sách của người khác rất nhiều.
Tuy nhiên, điều khiến tôi đặc biệt bất bình là có quá nhiều bài đánh giá đòi hỏi ở sách những thứ vốn không có. Chẳng hạn, tôi có xuất bản một cuốn sách tham khảo. Mục đích của cuốn sách là hệ thống hóa những kiến thức theo tinh thần: “Để có thể viết được bài tiểu luận ngắn ở trình độ vừa đủ để bằng cách nào đó vượt qua kỳ thi tiểu luận của đại học, tôi muốn người học ít nhất phải có chừng này kiến thức.” Vì thế, trong cuốn sách ấy, tôi cố ý không viết những điều quá khó. Thế nhưng lại có những bài đánh giá chỉ trích cuốn sách tham khảo ấy một cách gay gắt.（注） Trong số đó có bài viết rằng: “Đọc cuốn sách này cũng chỉ đạt được năng lực vừa đủ để đỗ sát nút.”
Tôi viết cuốn sách đó chính là để người đọc đạt được năng lực vừa đủ để đỗ sát nút. Nếu nhờ nó mà đỗ được dù chỉ sát nút, thì cuốn sách ấy chẳng phải đã là một cuốn sách cực kỳ tốt hay sao. Nếu người ta lấy chính những điều mà tôi cố ý lược bỏ vì mục đích đó ra rồi chỉ trích rằng cuốn sách không viết đến chúng, thì về phía tôi thật sự chẳng biết phải làm sao.
Những bài đánh giá ích kỷ kiểu như thế thật quá nhiều. Người có kiến thức thì chê sách nhập môn quá trẻ con, còn người không có kiến thức lại chê sách chuyên môn khó hiểu. Nhưng chẳng qua họ chỉ tìm một cuốn sách không phù hợp với tầm vóc của chính mình mà thôi. Tôi cho rằng bổn phận của độc giả là phải tìm và mua một cuốn sách phù hợp với trình độ của mình.
Tôi cho rằng một khi đã nói về sách thì phải dành tình cảm cho mọi cuốn sách. Chỉ khi đó, tôi nghĩ người ta mới có tư cách phê bình sách.
(Theo Higuchi Yuuichi, “Đọc sách tạo nên sự khác biệt”)
(Chú thích) 酷評する: đưa ra một đánh giá cực kỳ khắt khe
Bình luận