自分の泣いているときの表情や、笑ったときの表情をまともに見たことのある人は、まずない。
写真やビデオになれば、自然な笑いがおさめられることもあるかもしれないが、そこに映っているのは過去のそれであって、いま内側から生きている感情と重なり合うものではない。その点、鏡ならばそれを同時的に捉えられそうにもみえる。しかし、じっさいには自分が笑っているとき、その笑っている自分の顔を見たとたん、もはや笑いつづけられなくて、さっと笑いがさめてしまうものである。泣いているときも同じである。（中略）
自分の表情を視覚的に捉えることには、そもそも無理がある。他方、他者の表情を内的に捉えることも、私たちが他者の身体を内側から生きることができない以上、不可能である。ならば他者の表情の理解はほんらい不可能なことだということになるはずだが、私たちは日頃から、表情の理解が不可能だとか、困難だとか、ほとんど思いもしない。現に私たちは他者のわずかな表情の変化にも敏感であるし、その表情の理解を土台にすることで人間関係の基本部分を成り立たせている。
表情は、ほぼ人類に共通であって、微妙な表情は別として、人種がちがっても、それを読み間違うことはまずない。含み笑いとか、苦笑い、あるいは愛想笑いとかいったものだと、同じく笑いでも文化差があって、読み間違うことがあるかもしれないが、典型的な表情に関してはまず間違わない。そうだとすれば類としての人間のなかに、表情を通して人どうしわかり合うメカニズムが、個の単位を越えて存在するものと考えねばならない。
（浜田寿美男『「私」とは何か』による）
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Hầu như chẳng ai từng nhìn thẳng và rõ biểu cảm của chính mình khi đang khóc hay khi đang cười.
Trong ảnh hay video, đôi khi có thể ghi lại được một nụ cười tự nhiên, nhưng thứ hiện lên trong đó là cảm xúc của quá khứ, không trùng khớp với cảm xúc mà ta đang sống từ bên trong ngay lúc này. Xét về điểm đó, có vẻ như dùng gương thì ta có thể nắm bắt biểu cảm của mình ngay đồng thời với lúc nó xảy ra. Nhưng trên thực tế, khi ta đang cười, ngay khoảnh khắc nhìn thấy khuôn mặt đang cười của chính mình, ta không còn có thể tiếp tục cười nữa và nụ cười lập tức nguội đi. Khi khóc cũng vậy. (Lược)
Ngay từ đầu, việc nắm bắt biểu cảm của chính mình bằng thị giác vốn đã có một giới hạn không thể vượt qua. Mặt khác, việc nắm bắt biểu cảm của người khác từ bên trong cũng là điều không thể, bởi chúng ta không thể sống cơ thể của người khác từ bên trong. Nếu vậy, lẽ ra việc hiểu biểu cảm của người khác về bản chất phải là điều không thể; thế nhưng trong đời sống hằng ngày, chúng ta hầu như chẳng bao giờ nghĩ rằng việc hiểu biểu cảm là bất khả thi hay khó khăn. Quả thực, chúng ta rất nhạy cảm với cả những thay đổi nhỏ trong biểu cảm của người khác, và chính trên nền tảng hiểu được những biểu cảm ấy mà phần cơ bản của các mối quan hệ giữa người với người được hình thành.
Biểu cảm gần như có tính chung cho toàn nhân loại; ngoại trừ những biểu cảm tinh tế, dù khác chủng tộc người ta hầu như không đọc nhầm chúng. Với những kiểu như cười thầm, cười gượng hay cười xã giao thì dù đều là cười vẫn có khác biệt văn hóa và đôi khi có thể bị hiểu sai, nhưng đối với những biểu cảm điển hình thì gần như không có nhầm lẫn. Nếu vậy, ta phải cho rằng trong con người với tư cách một loài tồn tại một cơ chế giúp con người hiểu nhau thông qua biểu cảm, vượt ra ngoài đơn vị từng cá nhân.
(Theo Hamada Sumio, “‘Tôi’ là gì?”)
Bình luận