わたしは、暮らしや家族の中にある科学をテーマにして、雑誌に記事を書くことがあります。料理の科学、生活の中にある器具のしくみなどを取りあげて、科学を専門としない人たちにも関心を持ってもらえるよう記事づくりを工夫します。そんなとき①編集者の注文はこうです。
「一般の主婦の方々にとっつきやすくする（注）ために、内容は科学のことであっても「科学」ということばは使わないでください。「科学」と聞いただけて引いてしまう（そのベージを読むことをやめてしまう）人がけっこういますから」。
これは、わたしにとってはむずかしい注文であることが多いのですが、編集者の言うことは、一般の人に対する情報発信の心構えとして、現時点では適切と言うほかありません。「科学」ということばを使うか否かが大きな問題なのではありません。読者である「一般の人たち」も、発信する側である「編集者」も、科学に対して距離を感じているということであり、それは、現在の「科学技術」と②「それを使う人たち」の関係を象徴しています。作る側、発信する側は、当然その内容を熟知し将来の方向性を提案しますが、それを使う側の人は与えられたものを十分に理解せず「買う」という行動だけで受け入れていると言いかえられます。
（中略）
技術、そして科学技術は、その時代に生きている人々によって求められ発展してきたものであるはずですから、わたしたちはそれらの科学技術を使う主人公です。しかし、はたしてわたしたちの科学技術に対する理解は、科学の発展とともに進んでいるでしょうか……？
たとえば、あなたの周りで、「科学はむずかしいから」と決めつけて、苦手だと思っている人はいませんか。あなた自身はどうでしょう。科学的理論と実用化のレベルが複雑で高度なために、一握りの人たちにしかわからないむずかしいものになってしまっているのは事実です。
専門家や技術者が作り出したものを、マニュアルの通りに使うことさえできれば、③そのしくみなどを知る必要はない、という人もいるかもしれません。しかし、そのような使い方では、供給する側から示された技術の「良い部分」しか見えません。科学技術を提供する側からは「良い部分」しか聞かれないのだとしたら……。それらを使う主人公であるわたしたちは、与えられる情報だけではなく、科学的背景やしくみを少しでも知った上で、生活の中に取り入れるか、取り入れないのかを判断することが必要です。
良いこと（ベネフィット）も悪いこと（リスク）も考えながら科学技術とつきあっていく、その第一歩は、「知ること」です。
（佐倉純/古田ゆかり/リビング・サイエンス・ラボ「おはようからおやすみまでの科学」による）
（注）とっつきやすくする：ここでは、受け入れられやすくする
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Đôi khi tôi viết bài cho tạp chí với chủ đề là khoa học hiện diện trong đời sống và gia đình. Tôi đề cập đến những chủ đề như khoa học trong nấu ăn hay cơ chế hoạt động của các dụng cụ trong cuộc sống, đồng thời tìm cách viết bài sao cho cả những người không chuyên về khoa học cũng có thể thấy hứng thú. Vào những lúc như vậy, ①yêu cầu của biên tập viên là thế này.
“Để nội dung trở nên dễ tiếp cận với những bà nội trợ bình thường, dù nội dung có nói về khoa học thì xin đừng dùng từ ‘khoa học’.（注） Chỉ cần nghe đến ‘khoa học’ là có khá nhiều người đã thấy ngại mà tránh đi (ngừng đọc trang đó).”
Đối với tôi, đây thường là một yêu cầu khó thực hiện, nhưng xét như một thái độ cần có khi truyền tải thông tin đến công chúng, ở thời điểm hiện tại tôi buộc phải thừa nhận rằng điều biên tập viên nói là phù hợp. Việc có dùng từ “khoa học” hay không bản thân nó không phải là vấn đề lớn. Vấn đề là cả “những người bình thường” là độc giả lẫn “các biên tập viên” là phía truyền tải thông tin đều cảm thấy có khoảng cách với khoa học, và điều đó tượng trưng cho mối quan hệ hiện nay giữa “khoa học kỹ thuật” và ②“những người sử dụng nó”. Có thể nói theo cách khác rằng phía tạo ra và phía truyền tải đương nhiên hiểu rõ nội dung và đề xuất hướng đi trong tương lai, còn phía sử dụng thì không hiểu đầy đủ những gì được cung cấp mà chỉ tiếp nhận chúng thông qua hành động “mua”.
(Lược)
Công nghệ, và khoa học kỹ thuật, vốn là những thứ được những con người sống trong từng thời đại mong muốn và nhờ đó mà phát triển, vì vậy chính chúng ta là những chủ thể sử dụng các công nghệ khoa học ấy. Nhưng liệu sự hiểu biết của chúng ta về khoa học kỹ thuật có thực sự tiến bộ cùng với sự phát triển của khoa học hay không…?
Chẳng hạn, xung quanh bạn có ai cứ khẳng định rằng “khoa học khó lắm” rồi cho rằng mình không giỏi khoa học không? Còn bản thân bạn thì sao? Quả thực, vì các lý thuyết khoa học và mức độ ứng dụng thực tế đã trở nên phức tạp và cao cấp, khoa học đã biến thành một thứ khó mà chỉ một nhóm nhỏ người mới hiểu được.
Có lẽ cũng có người cho rằng chỉ cần biết sử dụng những thứ do các chuyên gia và kỹ sư tạo ra theo đúng hướng dẫn là đủ, không cần phải biết ③cơ chế hoạt động của chúng. Tuy nhiên, với cách sử dụng như vậy, chúng ta chỉ có thể nhìn thấy “mặt tốt” của công nghệ mà phía cung cấp cho chúng ta thấy. Nếu từ phía cung cấp khoa học kỹ thuật chúng ta chỉ được nghe về “mặt tốt” thì… Chính chúng ta, những chủ thể sử dụng chúng, cần phải không chỉ dựa vào thông tin được cung cấp mà còn hiểu dù chỉ một chút về nền tảng khoa học và cơ chế hoạt động, rồi từ đó phán đoán xem có nên đưa chúng vào cuộc sống hay không.
Bước đầu tiên để chung sống với khoa học kỹ thuật trong khi cân nhắc cả điều tốt (lợi ích) lẫn điều xấu (rủi ro) chính là “biết”.
(Theo Sakura Jun / Furuta Yukari / Living Science Lab, “Khoa học từ lúc chào buổi sáng đến khi chúc ngủ ngon”)
(Chú thích) とっつきやすくする: ở đây có nghĩa là làm cho dễ được tiếp nhận
Bình luận