暮らしの中で身近な木といえば、街路樹と公園の樹木、そして住宅の庭の木あたりでしょうか。いずれも毎日目にはしているものの。あらためて意識することは少ないと思います。
でも、例えばこれがすべて枯れてしまったとしたらどうでしょう。なんとも寂しく、無味乾燥な、あるいは何か病気を連想させるようなイメージのまちになってしまうのではないでしょうか。また、昨今は、維持管理の面などから街路樹を植えないまちなどもあるようですが、一見近代的、未来都市的なイメージもしますが、うるおいややすらぎのないまちのようにも見えます。このようにまちの樹木は、実はとても大きな役割を持っています。
では、この木々たちは、ただ植えるだけ、存在するだけでいいのでしょうか。そうではありません。そこに意味や意義がなければならないのです。わかりやすく言うと、街路樹の樹種を何にするかというようなことです。その土地の植生（注1）を踏まえ、その上に歴史性や未来性を重ね合わせる。季節の移ろいの中で、人々がその木をどのように眺めながら暮らしていくのか。そんな積み重ねの上にはじめて「ここにはこの木を植えよう」ということになる。①それがその木がその場所に存在する意義です。
住宅の庭木も同じです。単に自分の好みばかりでなく、その木が住宅街の小路をどのように演出するのか、まわりとの調和はどうなのか。そんなことを考えていくのがまちづくりの中の「木」です。昨今のガーデニングブームで、確かに個々の家の庭は立派になりました。花や木の種類もずいぶん増えて、ひと昔前には無かったような色や形も見られます。
そして、ガーデニングをする人達の情報交流も盛んとなり、新たなコミュニティも生まれているようです。しかし、いま一つ自分の土地から外に広がっていない感じがします。道路や公園は地域にとっての共有の庭であり、個々の部分と共有の部分が美しくなってこそはじめて全体が美しくなるのです。美しく楽しい庭を作っている人々には、②もっと欲張って美しく楽しいまちを作ってほしいと思います。
「愛でる」という言葉があります。これは主に植物に対して使われます。満開の桜や初夏の新緑、真夏の木陰や秋の紅葉･･･。私たちは折々に（注2）木々を眺め、そこに日々の暮らしを重ね合わせたり、育ちゆく木々に子供達の明るい未来を願ったりしているのではないでしょうか。そしてそんな思いをこめて水やりや手入れをする。これが「愛でる」ということだと思うのです。その愛でる心と愛でられる木々があってはじめてよいまちとなるのです。
（加藤美浩『まちづくりのススメ』による）
（注1）その土地の植生：その土地にどのような植物が生えているか
（注2）折々に：ここでは、機会があるごとに
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Nói đến những cây cối quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày thì có lẽ là cây ven đường, cây trong công viên và cây trong vườn nhà. Chúng ta vẫn nhìn thấy tất cả những thứ ấy mỗi ngày. Tuy vậy, tôi nghĩ chúng ta hiếm khi dừng lại để ý thức rõ về chúng.
Nhưng thử tưởng tượng nếu tất cả những cây ấy đều khô héo thì sao? Chẳng phải thành phố sẽ trở thành một nơi vô cùng buồn tẻ, khô khan vô vị, thậm chí gợi cho ta liên tưởng đến một thứ bệnh tật nào đó hay sao? Gần đây dường như cũng có những thành phố không trồng cây ven đường vì những vấn đề như bảo trì, quản lý; thoạt nhìn chúng có vẻ hiện đại, giống một đô thị tương lai, nhưng đồng thời cũng tạo cảm giác là những thành phố thiếu sự tươi mát và bình yên. Như vậy, cây cối trong thành phố thực ra đảm nhận một vai trò vô cùng lớn.
Vậy những cây ấy chỉ cần được trồng, chỉ cần tồn tại là đủ hay sao? Không phải vậy. Việc chúng hiện diện ở đó phải có ý nghĩa và giá trị. Nói một cách dễ hiểu, chẳng hạn đó là việc lựa chọn giống cây nào làm cây ven đường. Ta dựa trên thảm thực vật của vùng đất ấy, rồi kết hợp thêm yếu tố lịch sử và định hướng tương lai.（注1） Trong sự chuyển đổi của các mùa, người dân sẽ sống ra sao trong khi ngắm nhìn cây ấy? Chỉ sau khi tích lũy những suy xét như thế, ta mới đi đến quyết định rằng “ở đây hãy trồng cây này”. ①Đó chính là ý nghĩa của việc cây ấy tồn tại tại nơi ấy.
Cây trong vườn nhà cũng vậy. Không chỉ đơn thuần dựa vào sở thích cá nhân, ta còn phải nghĩ xem cây ấy sẽ tạo nên diện mạo như thế nào cho những con đường nhỏ trong khu dân cư, và nó có hài hòa với xung quanh hay không. Suy nghĩ những điều như vậy chính là cách nhìn về “cây” trong công cuộc xây dựng đô thị. Nhờ phong trào làm vườn những năm gần đây, quả thực khu vườn của từng ngôi nhà đã trở nên rất đẹp và công phu. Chủng loại hoa và cây cũng tăng lên rất nhiều, và giờ đây có thể thấy cả những màu sắc, hình dáng mà một thời trước đây không hề có.
Việc trao đổi thông tin giữa những người làm vườn cũng trở nên sôi nổi, và dường như những cộng đồng mới cũng đang hình thành. Tuy nhiên, tôi có cảm giác rằng điều đó vẫn chưa thực sự lan rộng ra bên ngoài phần đất của mỗi người. Đường sá và công viên là khu vườn chung của cả cộng đồng; chỉ khi cả phần riêng của từng người và phần dùng chung đều trở nên đẹp thì toàn thể mới thực sự đẹp. Tôi mong những người đang tạo ra những khu vườn đẹp và vui mắt hãy ②tham vọng hơn một chút nữa, để tạo nên cả một thành phố đẹp và đáng sống.
Trong tiếng Nhật có từ “mederu”. Từ này chủ yếu được dùng đối với thực vật. Hoa anh đào nở rộ, chồi non xanh biếc đầu hè, bóng cây giữa mùa hạ, lá đỏ mùa thu… Có lẽ vào mỗi dịp như thế, chúng ta ngắm nhìn cây cối, gắn hình ảnh ấy với cuộc sống thường ngày của mình, hay gửi gắm vào những cây đang lớn lên ước mong về một tương lai tươi sáng cho trẻ em.（注2） Và với những tình cảm như vậy, ta tưới nước và chăm sóc chúng. Tôi nghĩ đó chính là ý nghĩa của “mederu”. Chỉ khi có tấm lòng biết nâng niu và những cây cối được nâng niu thì một thành phố tốt đẹp mới có thể hình thành.
(Theo Kato Yoshihiro, “Khuyến nghị về xây dựng đô thị”)
(Chú thích 1) thảm thực vật của vùng đất ấy: những loại thực vật nào mọc ở vùng đất ấy
(Chú thích 2) oriori ni: ở đây là mỗi khi có dịp
Bình luận