みんなさん、アフリカの音楽、聞いたことあります？ちょっと気になるならこちらのCDを手にとってみてくださいな。アフリカの民俗音楽と、その影響を受けておもにアメリカで流行した「ミニマルミュージック」とを併録したおもしろいCD。ミニマルミュージックというのは、心要最低限の音型をひたすら繰り返して、少しずつリズムをずらしたり、音を変えてみたり、楽器を変えてみたりしながら曲を展開する音楽のスタイルのことです。このミニマルミュージックの源泉はアフリカの音楽。
でもね、アフリカの民俗音楽の本質は儀式や共同体といった同時生・同空間性にあるのであって、音を単に聞くにとどまらず、体験することが前提となっているのです。CDや楽譜がこの世に生まれる遥か昔、当時の人々にとって音楽は儀式や式典と一体不可分で、共同体みんなが参加するものでした。喜怒哀楽を共同体で共有するまさにその時に、音楽が重要な役割を果たしました。そういった音楽のあり方というか、音楽の社会性のようなものが連綿と、アフリカの音楽には残っているように思うのです。だから、CDに音声を収録するだけでは、アフリカの音楽の本質を体験したということはできないんじゃないかな。
とは言え、同じ旋律やリズムを「繰り返す」ことが、人間に一種の恍惚感やトランス状態をもたらすのは、あると思いませんか？クラブミュージックは、大音量と明滅するライトで、若者をまさに一種の軽い「トランス」状態に陥れていますよね。日本の仏教における「お経」はほとんど強弱や速遅の抑揚なく読経が行われますね。「つまらない」とか「退屈だ」とか感じる若者も居れど、ちょっと集中して耳を傾けてみたら、一種の崇高さや清澄さというか、なんとなく「心が洗われる」思いがしますよね。やっぱしそういう音楽いいですねー。
ではなぜ、人は「繰り返し」に酔えるのか。それは人間が生まれつき「繰り返し」のリズムに乗って生きているからです。この世に生を享けたその瞬間から、呼吸・心臓の鼓動・血液の循環という「リズム」とともに生命活動を行うのです。だから、人は瞑想することで精神を研ぎ澄まします。宗教のいかんに関わらず、瞑想や祈りにおいては、呼吸というものが重要な役割を果たします。日々目まぐるしく移り変わる社会のなかで乱れてしまった呼吸のリズムを穏やかに整えることで、雑念を取り除き、集中力や感性を研ぎ澄ますのです。とういった音楽が、今後情報・通信技術の発展によって、同時性・同空間性にこだわった形で盛んになるのではと、期待しています。楽しみです。
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Mọi người đã bao giờ nghe nhạc châu Phi chưa? Nếu thấy hơi tò mò thì hãy thử cầm chiếc CD này lên xem nhé. Đây là một CD thú vị, thu chung cả âm nhạc dân gian châu Phi lẫn “nhạc tối giản”, một thể loại chịu ảnh hưởng của âm nhạc ấy và thịnh hành chủ yếu ở Mỹ. Nhạc tối giản là một phong cách âm nhạc phát triển tác phẩm bằng cách liên tục lặp lại những mô-típ âm thanh tối thiểu cần thiết, đồng thời từng chút một dịch chuyển nhịp điệu, thay đổi âm thanh hoặc đổi nhạc cụ. Nguồn gốc của nhạc tối giản này chính là âm nhạc châu Phi.
Nhưng mà này, bản chất của âm nhạc dân gian châu Phi nằm ở tính đồng thời và cùng chia sẻ một không gian trong các nghi lễ hay cộng đồng; nó không chỉ đơn thuần là để nghe âm thanh, mà tiền đề là phải trực tiếp trải nghiệm. Từ rất lâu trước khi CD hay bản nhạc ra đời, đối với con người thời đó, âm nhạc không thể tách rời khỏi nghi lễ và các buổi lễ, và là thứ mà cả cộng đồng cùng tham gia. Chính vào những lúc cả cộng đồng cùng chia sẻ vui, giận, buồn, sướng như thế, âm nhạc đã đóng một vai trò quan trọng. Tôi cảm thấy kiểu tồn tại của âm nhạc như vậy, hay có thể gọi là tính xã hội của âm nhạc, vẫn được lưu truyền không ngừng trong âm nhạc châu Phi. Vì thế, chỉ thu âm thanh vào CD thôi thì có lẽ chưa thể nói là đã trải nghiệm được bản chất của âm nhạc châu Phi.
Dù vậy, bạn có thấy rằng việc “lặp đi lặp lại” cùng một giai điệu hay nhịp điệu có thể đem lại cho con người một dạng cảm giác ngây ngất hay trạng thái xuất thần không? Nhạc câu lạc bộ, với âm lượng lớn và ánh đèn chớp nháy, đúng là đưa giới trẻ vào một trạng thái “xuất thần” nhẹ, phải không? Trong Phật giáo Nhật Bản, “kinh Phật” thường được tụng gần như không có sự lên xuống về cường độ hay nhanh chậm, đúng không? Có những người trẻ cảm thấy “chán” hay “tẻ nhạt”, nhưng nếu thử tập trung lắng nghe một chút, ta lại có cảm giác về một sự cao cả, thanh khiết nào đó, hay nói sao nhỉ, cảm giác như “tâm hồn được gột rửa”, đúng không? Quả nhiên kiểu âm nhạc như thế thật hay nhỉ.
Vậy tại sao con người lại có thể say sưa với sự “lặp lại”? Đó là vì ngay từ khi sinh ra, con người đã sống theo nhịp điệu của sự “lặp lại”. Ngay từ khoảnh khắc nhận lấy sự sống trên đời này, con người đã duy trì hoạt động sống cùng những “nhịp điệu” như hơi thở, nhịp tim và sự tuần hoàn của máu. Vì thế, con người làm cho tinh thần trở nên sắc bén hơn thông qua thiền định. Bất kể là tôn giáo nào, trong thiền định hay cầu nguyện, hơi thở đều đóng một vai trò quan trọng. Bằng cách nhẹ nhàng điều chỉnh lại nhịp thở đã bị xáo trộn giữa một xã hội thay đổi chóng mặt từng ngày, con người loại bỏ tạp niệm và mài sắc khả năng tập trung cũng như cảm nhận. Tôi hy vọng rằng trong tương lai, nhờ sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông, loại âm nhạc như vậy sẽ ngày càng thịnh hành theo một hình thức coi trọng tính đồng thời và việc cùng chia sẻ một không gian. Thật đáng mong chờ.
Bình luận