始発駅に電車が入ってきて、やがてドアが開くと、ホームに並んでいた客たちは目の色を変えて座席になだれ込む。このホームで並ぶという道徳を守らせているものは損得の判断、つまり知性だと言える。ホームのような場所で利己的に振る舞うことによる身の危険を知性はよく知っている。だから、私たちはホームで行儀よく並ぶ。ドアが開くまでは我慢して並ぶのである。
しかし、ホームで並ぶことと電車で席を譲ることとは本質的に違う。自分の利益を考えて席を譲るのではないし、「お年寄りに席を譲りましょう」という指示に従って譲るのでもない。言葉のない何かしらの内なる声に引っ張られ、人は自発的に席を譲るのである。それは共同体に道徳をもたらす元の力であり、この力にはまだ言葉がない。この力は、「人間が生きていくには共同体が要る」という事実から生まれている。この力は潜在的ではあるが、抽象的ではない。そこから知性を越えた「仲間を助けよう」という本能的な欲求が突然生じるのである。群れの中に生まれ落ちた人間という知性動物の倫理の原液が正にここにある。
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Khi một đoàn tàu đi vào ga đầu tuyến rồi cửa tàu mở ra, những hành khách đang xếp hàng trên sân ga lập tức đổi hẳn ánh mắt và ào vào tranh chỗ ngồi. Có thể nói thứ khiến mọi người tuân thủ đạo đức xếp hàng trên sân ga chính là sự cân nhắc lợi hại, nói cách khác là lý trí. Lý trí hiểu rất rõ mối nguy hiểm đối với bản thân nếu cư xử ích kỷ ở một nơi như sân ga. Vì thế, chúng ta ngoan ngoãn xếp hàng trên sân ga. Chúng ta kiên nhẫn xếp hàng cho đến khi cửa mở.
Tuy nhiên, việc xếp hàng trên sân ga và việc nhường ghế trên tàu về bản chất là khác nhau. Người ta không nhường ghế vì nghĩ đến lợi ích của bản thân, cũng không phải vì làm theo chỉ thị “hãy nhường ghế cho người cao tuổi”. Bị thôi thúc bởi một tiếng nói nội tâm không thành lời nào đó, con người tự nguyện nhường ghế. Đó là sức mạnh nguyên thủy đem đạo đức đến cho cộng đồng, và sức mạnh ấy vẫn chưa có ngôn từ. Sức mạnh này sinh ra từ một sự thật rằng “con người cần có cộng đồng để sống”. Sức mạnh ấy tuy tiềm ẩn nhưng không hề trừu tượng. Từ đó, một ham muốn mang tính bản năng là “hãy giúp đỡ đồng loại” đột nhiên nảy sinh, vượt lên trên lý trí. Chính nơi đây tồn tại dạng nguyên chất của đạo đức ở con người, loài động vật có trí tuệ được sinh ra giữa một bầy đàn.
Bình luận