混み合ったコンパの席で友人と話をしているとき、耳に入ってくるのは友人の声だけではない。周囲で交わされる会話や食器のぶつかる音があり、BGMさえ流れている。そんな喧噪(けんそう)の中でも、友人の話に耳を傾け、その内容を理解することが可能である。このような例をあげるまでもなく、私たちの耳には通常たくさんの情報が同時に入力されている。それでも私たちが混乱しないのは、注意を選択的に振り分ける選択的注意ができるからである。注意を向けられた情報は深い処理を受け、そこで初めて理解されることになる。
しかし処理されているのは注意を向けられた情報だけではない。友人の話に耳を傾けていても、BGMがピアノからギターに変われば、その音色の変化に気づくし、他の人から自分の名前を呼ばれたことにも気づく。この場合の情報処理は、意図的な制御を受けない自動的処理である。ここでは情報の物理的な特徴(声の質、口笛などの信号、名前など)が処理され、情報内容の深い理解は伴わない。これに対して、喧噪の中で友人の話が理解できるのは、注意的処理とよばれ、情報処理の意図的な制御を行っている。注意的処理では、記憶構造内の知識が検索され、情報の深い理解を可能にしているのである。
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Khi đang trò chuyện với một người bạn ở một buổi tiệc đông đúc, thứ lọt vào tai ta không chỉ có giọng nói của người bạn ấy. Xung quanh còn có tiếng trò chuyện của mọi người, tiếng bát đĩa va vào nhau, thậm chí cả nhạc nền đang phát. Dù ở giữa sự huyên náo như vậy, ta vẫn có thể tập trung nghe người bạn nói và hiểu nội dung câu chuyện. Thực ra chẳng cần phải nêu ví dụ như thế cũng thấy rằng thông thường tai chúng ta tiếp nhận rất nhiều thông tin cùng một lúc. Thế mà chúng ta không bị rối loạn là vì có khả năng “chú ý có chọn lọc”, tức phân bổ sự chú ý một cách có lựa chọn. Thông tin được hướng sự chú ý vào sẽ trải qua quá trình xử lý sâu và chỉ lúc đó mới được hiểu.
Tuy nhiên, không phải chỉ có thông tin được chú ý mới được xử lý. Ngay cả khi đang chăm chú nghe bạn nói, nếu nhạc nền chuyển từ piano sang guitar thì ta vẫn nhận ra sự thay đổi về âm sắc, và nếu có người khác gọi tên mình thì ta cũng nhận ra. Việc xử lý thông tin trong trường hợp này là “xử lý tự động”, không chịu sự kiểm soát có chủ ý. Ở đây, các đặc điểm vật lý của thông tin như chất giọng, những tín hiệu như tiếng huýt sáo hay tên gọi được xử lý, nhưng không đi kèm sự hiểu sâu về nội dung thông tin. Trái lại, việc ta có thể hiểu lời người bạn giữa chốn huyên náo được gọi là “xử lý có chú ý”, trong đó quá trình xử lý thông tin được kiểm soát một cách có chủ ý. Trong xử lý có chú ý, kiến thức trong cấu trúc trí nhớ được truy xuất, nhờ đó ta có thể hiểu thông tin một cách sâu sắc.
Bình luận