今の若者は学校の先生などに関心がないのかと言うと、そんなことはない。逆に大学生の集まりに顔を出すと、教員の話題があまりに多く出てくるので驚くことがある。
では、彼らはいったい先生や教員の何について話しているのか。それは、一言で言えばウワサ話である。「〇〇先生、このあいだ若い女性と歩いているのを見ちゃった」「XX先生って、おしゃれだよね」といった何気ないウワサを延々と語り合っては、笑ったりびっくりしたりしている。もちろん、時には授業やテストの話題になることもあるが、それにしても「あの先生、授業のときってけっこう笑顔がかわいいよね」などと、内容ではなくてそのときの様子などについての話になることが多い。
彼らが、共通の知り合いであるほかの大人——だれかの親やどこかの店員など——についてそうやって語り合っているのを見ることは少ない。「先生」というのは、若者にとってある特別な意味を持つ大人であるようだ。
その意味でいちばん大きいのは、やはり自分と密接にして特殊な関係にある、ということだと思う。先生は自分に何かを定期的に教えてくれる大人であり、さらには成績や進級、卒業などを決定する権利を持つ大人である。今の若者たちにとって、そういう閨係性のはっきりした大人というのは、よく考えてみるとそう多くない。親戚づき合いも減り、町内会長や近所のご意見番（注1）といった、役割の明確な大人も身のまわりから姿を消しつつある。親でさえ、❝友だち親子❞と言われるように①自分とほとんど地続きの人間になってしまった。
精神医学者の中でも、これを「世代間境界の喪失（注2）」と呼んで問題視する動きがある。「だれでも友だち」という人間関係は、一見、風通しがよい（注3）ものに見える。しかし、実は若者たちはその中で、自分をうまく位置づけることができず、いつまでも自分が何者かを定められずにいるのではないか、というのだ。もちろん、「親だから」「町内会長だから」と意味もなく権威を振りかざされるのは、絶対にイヤだ。ただ、だからといって自分を指導しお手本を見せてくれるべき人が、いつも自分と同じ目線の高さにしかいてくれない、というのも若者にとってはまた困ることなのだ。
そういう意味で、関係がはっきりしている先生というのは、若者にとってはとてもわかりやすく安心できる存在なのだろう。私の知人の大学教員が、学生に「キミたちも大人なんだから、私のことを先生と呼ばずに〇〇さんと呼びなさい」と言ったが、一向に②「先生」をやめてくれない、と話してくれたことがあった。彼らとしては、せっかく手に入れた「先生」という特殊な関係をそう簡単には手放したくないのかもしれない。
（香山リカ『若者の法則』岩波書店）
Bản dịch do AI thực hiện, đối chiếu giữa hai mô hình.
Nếu hỏi rằng giới trẻ ngày nay có phải không quan tâm đến những người như thầy cô giáo ở trường hay không, thì không phải vậy. Ngược lại, khi tham gia một buổi tụ họp của sinh viên đại học, đôi khi tôi còn ngạc nhiên vì chủ đề về giảng viên được nhắc đến quá nhiều.
Vậy rốt cuộc họ nói về điều gì ở thầy cô hay giảng viên? Nói gọn trong một từ thì đó là chuyện tán gẫu. Họ cứ kể mãi những chuyện tán gẫu vu vơ như: “Hôm nọ tớ thấy ○○-sensei đi cùng một cô gái trẻ đấy”, hay “XX-sensei ăn mặc sành điệu nhỉ”, rồi cùng nhau cười hoặc tỏ ra kinh ngạc. Tất nhiên đôi khi câu chuyện cũng chuyển sang tiết học hay bài kiểm tra, nhưng ngay cả khi đó, họ thường nói về dáng vẻ của giáo viên lúc ấy chứ không phải nội dung, chẳng hạn: “Sensei đó lúc dạy học cười trông cũng khá dễ thương nhỉ.”
Hiếm khi thấy họ trò chuyện theo cách ấy về những người lớn khác mà họ cùng quen biết — chẳng hạn bố mẹ của ai đó hay nhân viên của một cửa hàng nào đó. Có vẻ như “thầy cô” là những người lớn mang một ý nghĩa đặc biệt nào đó đối với giới trẻ.
Theo tôi, ý nghĩa lớn nhất nằm ở chỗ họ có một mối quan hệ vừa gần gũi vừa đặc biệt với chính mình. Thầy cô là những người lớn thường xuyên dạy cho mình điều gì đó, hơn nữa còn là những người lớn có quyền quyết định điểm số, việc lên lớp hay tốt nghiệp của mình. Nếu nghĩ kỹ, đối với giới trẻ ngày nay, những người lớn có mối quan hệ với mình được xác định rõ ràng như vậy thật ra không có nhiều. Việc giao thiệp với họ hàng cũng giảm đi, còn những người lớn có vai trò rõ ràng như trưởng khu phố hay bậc cao niên có tiếng nói trong khu dân cư cũng đang dần biến mất khỏi cuộc sống xung quanh họ.（注1） Ngay cả cha mẹ cũng đã trở thành những người hầu như không còn ranh giới với bản thân con cái, như cách người ta gọi là “cha mẹ và con cái như bạn bè”.
Ngay trong giới bác sĩ tâm thần cũng có một xu hướng coi đây là vấn đề và gọi hiện tượng này là “sự mất đi ranh giới giữa các thế hệ”.（注2） Mối quan hệ mà “ai cũng là bạn” thoạt nhìn có vẻ cởi mở và thoải mái.（注3） Nhưng thực ra, có ý kiến cho rằng trong những mối quan hệ như vậy, người trẻ không thể xác định được vị trí của mình một cách thích hợp và mãi không thể xác định mình là ai. Tất nhiên, tôi hoàn toàn không thích việc ai đó vô cớ phô trương quyền uy chỉ vì “là cha mẹ” hay “là trưởng khu phố”. Tuy nhiên, nói vậy không có nghĩa là việc những người lẽ ra phải hướng dẫn và làm gương cho mình lúc nào cũng chỉ đứng ở cùng một tầm mắt với mình lại không gây khó khăn cho giới trẻ.
Theo nghĩa đó, có lẽ những người thầy có mối quan hệ được xác định rõ ràng là một sự hiện diện rất dễ hiểu và đem lại cảm giác an tâm cho giới trẻ. Có lần một người quen của tôi là giảng viên đại học kể rằng mình đã nói với sinh viên: “Các em cũng là người lớn rồi, vì vậy đừng gọi tôi là ‘sensei’ nữa mà hãy gọi tôi là ○○-san”, thế nhưng họ nhất quyết không chịu bỏ cách gọi “sensei”. Có lẽ từ phía họ, họ không muốn dễ dàng từ bỏ mối quan hệ đặc biệt mang tên “sensei” mà khó khăn lắm mới có được.
(Kayama Rika, “Quy luật của giới trẻ”, Nhà xuất bản Iwanami Shoten)
Bình luận